EN

Uluslararası Yüksek Mahkemeler Zirvesi

ARKA PLAN

Şeffaflık, yargı sürecinin temel öğesidir. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi "Herkesin, hak ve yükümlülükleri belirlenirken ve kendisine bir suç yüklenirken, tam bir şekilde davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından hakça ve açık olarak görülmesini istemeye hakkı vardır" hükmünü içerir. Öte yandan, Medeni ve Siyasi Haklara ilişkin Uluslararası Sözleşme ise, "Demokratik bir toplumda ahlak, kamu düzeni ya da ulusal güvenlik gerekçeleriyle ya da tarafların özel hayatları bunu gerektirdiğinde ya da özel durumlarda, mahkeme, açıklığın adalete zarar vereceği düşüncesine vardığı takdirde, mahkemenin gerekli gördüğü ölçüde, basın ve dinleyiciler duruşmaların tümü ya da bir kısmının dışında tutulabilirler. Ancak, küçüklerin çıkarları aksini gerektirmedikçe ya da duruşmalar çocukların vesayetine ilişkin evlilikle ilgili uyuşmazlıklar hakkında olmadıkça, ceza ya da hukuk davalarında verilecek herhangi bir kararın aleni olması zorunludur" hükmünü taşır.

Avrupa Konseyi himayesinde Ekim 1999'da Slovenya'da yapılan Avrupa Yüksek Mahkeme Başkanları Konferansı, "Yüksek Mahkeme: Alenilik, Görünürlük ve Şeffaflık" konusunda bir demeç hazırlamıştır. Anılan demeç "çağdaş toplumun adalete ilişkin beklentilerinin karşılanması gereğini" tanımış, mahkemelerin "açıklık ve duyarlılık göstermeleri"nin önemini vurgulamıştır. Anılan demeç ayrıca, "açık ve kolay anlaşılabilir gerekçelere dayanan" hükümlere kamu tarafından erişilebilir olması, hakimlerin atanmasında şeffaflık olması, Yüksek Mahkeme'nin "hukuk devletinde adalet konularının daha iyi bilinmesini sağlamak amacıyla toplumda demokratik tartışmalara katılması" gerektiğini kaydetmiş ve demokratik toplumda Yüksek Mahkeme'nin eğitsel rolünde önemli bir unsur olarak yargı ile basın arasındaki ilişkinin altını çizmiştir.

Yargıda Şeffaflığa ilişkin İstanbul Bildirgesi

Türk Yargıtayı ve UNDP Türkiye Ofisi'nin ortak projesi "Yargıtay Başkanlığı'nın Kurumsal Yönetim Sisteminin Uluslararası Standartlar Doğrultusunda Desteklenmesi" kapsamında, "Yargıda Şeffaflık" temalı Uluslararası Yüksek Mahkemeler Zirvesi Kasım 2013'te yapılmıştır. Türk Yargıtayı ve UNDP Türkiye Ofisi ortaklığında düzenlenen Zirve'nin amacı, yargıda şeffaflığın önemini vurgulamak, bu alanda uluslararası uygulamalar ve deneyimler çerçevesinde ihtiyaçları belirlemek olmuştur.

Zirve'nin açılış oturumunda konuşan BM Yargıçların ve Avukatların Bağımsızlığı Özel Raportörü Sn. Gabriela Knaul, Zirve'nin hedeflediği sonuç olan yargıda şeffaflığa ilişkin kapsamlı bir bildirgenin, dünyada birçok ülkede yürütülmekte olan yargıda reform girişimlerine değerli katkılar sağlayacağını vurgulamıştır.

Zirve'de "Yargıda Şeffaflığa ilişkin İstanbul Bildirgesi", Asya-Pasifik Bölgesinden 13 Yüksek Mahkeme Başkanı ve uluslararası toplumun temsilcileri tarafından geliştirilmiş ve benimsenmiştir. İstanbul Bildirgesi, adaletin sağlanmasında şeffaflığa ilişkin ilkeler hakkında kapsamlı ilk bildirgedir. İstanbul Bildirgesi'nin dünya genelinde Yüksek Mahkemelerin yanı sıra uluslararası toplum tarafından da benimsenmesi ve uygulanması beklenmektedir. Bu amaç doğrultusunda, Türk Yargıtayı ve UNDP, bildirgenin ulusal, bölgesel ve uluslararası düzeylerde tanınmasına yönelik çabalarını sürdürmektedir.

AMAÇ

Düzenlenecek Zirve, Balkan ülkelerinin Yüksek Mahkemeleri arasında, çok yönlü bir kavram olan yargıda şeffaflığın vazgeçilmez öğeleri konusunda ulusal ve uluslararası bilgi birikimi, deneyimler, en iyi uygulamalar ve alınan derslerin sunulması, paylaşılması ve belgelenmesini amaçlamaktadır. Konferans sonucunda, İstanbul Bildirgesi'nde yer alan yargıda şeffaflığın Onbeş İlkesi'nin uygulanmasında "En İyi Uygulamalar" ve "Alınan Dersler"e ilişkin bir bildirge hazırlanması, bunun yanı sıra, anılan İlkeler'in değiştirilmesine veya geliştirilmesine yönelik olası önerilerin ortaya konulması da hedeflenmektedir.

Beklenen Katılımcı Profili:
  1. Balkan Ülkeleri Yüksek Mahkemelerinin Başkanları: Arnavutluk, Bosna-Hersek, Bulgaristan, Hırvatistan, Yunanistan, Kosova1, Moldova, Karadağ, Romanya, Sırbistan, Slovenya ve Makedonya FYR.
  2. İlgili hukuk ve yargı kuruluşlarının temsilcileri; örneğin Uluslararası Hukukçular Komisyonu ve Yargıda Dürüstlük Grubu, Avrupa Konseyi, İnsan Hakları Komitesi (ICCPR), BM Yargıçların ve Avukatların Bağımsızlığı Özel Raportörü.
  3. Türk Yüksek Mahkemelerinin Başkanları.
  4. Türk Yargıtayı Daire Başkanları.

FORMAT

Uluslararası Zirve, yuvarlak masa toplantısı formatında olacaktır. Dört genel oturumda, Yüksek Mahkeme başkanları, yargıda şeffaflığa ilişkin aşağıdaki ilkeleri tartışacaktır:

  1. ADALETE ERİŞİM
    • Yargılamanın kamuya açık olması
    • Adliyeye ve bilgiye erişim kolaylığı
    • Yargı sistemine erişim
    • Ücretsiz yazılı ve sözlü çeviri imkanı
  2. ADALETİN SAĞLANMASI
    • Davaların tahsisi
    • Yargı işlemleri hakkında bilgi ve ilgili dokümanlara erişim
    • İdari karara dayalı gözaltıların denetimi
    • Yargı kararlarının yayınlanması
  3. TOPLUM KATILIMI
    • Okul ve üniversitelerde programlar
    • Halka ulaşım programları
    • Basınla ilişkiler ve iletişim stratejisi
    • Halkın adalet hizmetlerinden memnuniyetinin değerlendirilmesi
  4. YARGI ETİĞİ
    • Etik dışı davranışlar hakkında şikayetlere yapılan işlemler
    • Hakimlerin atanma süreci
    • Hakimlere ilişkin disiplin süreci

Yukarıda belirtilen konuların her biri, İstanbul Bildirgesi'nde vaz'edilen bir İlke'ye karşılık gelmektedir. Her konunun tartışılması, katılımcı kurumlardan birinin yapacağı "En İyi Uygulama" veya "Alınan Dersler" üzerine bir sunumla başlayacaktır.


1 Kosova'ya atıf Güvenlik Konseyi 1244 sayılı kararı çerçevesinde anlaşılmalıdır (1999).